|
Meer dan bij een gewone bedrijfsoverdracht spelen bij de overdracht en opvolging van een familiebedrijf emoties een grote rol.
Pa wil blijven helpen, zoonlief vindt hem een bemoeial en de dochter voelt zich buitengesloten. “Problemen ontstaan omdat er op de verkeerde manier wordt gecommuniceerd.”
Vroeger had je als zoon van een ondernemer niks te kiezen. Je volgde je vader op in het familiebedrijf en dat was dat. Zo ging het, tot de vorige generatie, ook bij de Ondernemersfamilie Van der Horst.
Het bedrijf van de familie, interieurwinkel Co van der Horst in Amstelveen, bestaat al 105 jaar. Aan het roer staan Stephan en Edwin van der Horst, de vierde generatie van der Horsten. Zij namen het bedrijf over van vader Cees, die het op zijn beurt overnam van opa Co, die de toenmalige dorpswinkel in textiel en knopen weer overnam van zijn vader. Bij het laatste opvolgingsproces kreeg de familie hulp van externe adviseurs: accountant en bedrijfsadviseur Willem van Wassenberg en Ed van de Vijver, adviseur familiebedrijven, beiden van BDO Accountants en Consultants. Niet onverstandig, want bedrijfsoverdracht binnen de familie is een pad vol valkuilen. Van de Vijver: “Families denken dat ze elkaar door en door kennen en vaders denken daardoor vaak te weten wie de ambitie heeft om hem op te volgen. In gesprekken merk ik meestal dat het heel anders ligt. Dan blijkt een dochter ineens wél ambitie te hebben om in het bedrijf te komen, maar is het haar simpelweg nooit gevraagd.”
Bij de Van der Horsten was het een natuurlijk proces. Edwin van der Horst: “Wij hebben nooit het gevoel gehad dat werken in de zaak voorbestemd was. Het was voor ons gevoel altijd een vrije keuze.”
Opvolgingstraject
Voorbereiding is alles (zie kader). Een behoorlijk opvolgingstraject neemt zo’n zes jaar in beslag. In die periode komt alles aan bod, van de wensen en ambities van alle partijen tot het omgaan met de eigendom en de aandelen. Een externe deskundige kan dit proces begeleiden. Dat kost geld, maar dat kost een verkoop of koop van een bedrijf aan derden ook aan adviseurs.
Willem van Wassenberg: “Het gaat om de toekomst van je bedrijf en de harmonie binnen de familie. Er komen veel emoties bij kijken. Soms leiden die tot compromissen, bijvoorbeeld als een moeder vindt dat beide zoons eerlijke kansen moeten krijgen, terwijl de één duidelijk ongeschikt is voor het bedrijf.
Zo’n gevoelig onderwerp is dan niet meer bespreekbaar, anders is het thuis ook niet meer gezellig. En dat gaat dan ten koste van het bedrijf.
De Van der Horsten begonnen ruim op tijd met het opvolgingstraject. In 1998 zetten de overdragers, vader Co en zijn broer en de opvolgers, Edwin en Stephan, hun afspraken in een zogenaamde familieovereenkomst. De oom ging het bedrijf verlaten, maar wilde wel dat zijn kinderen, op dat moment nog tieners, later eventueel een kans zouden krijgen om in het bedrijf te komen. Edwin van der Horst: “We spraken af dat ze op hun achttiende nog een moment kregen om te beslissen. En ook dat ze dan wel moesten voldoen aan bepaalde kwalificaties. Het is handig om zoiets af te stemmen als het nog niet speelt, dan kun je er veel objectiever mee om gaan.”
Transparant
Willem van Wassenberg juicht die duidelijkheid alleen maar toe. Ook als het gaat om familieleden die niet in het bedrijf werken, zodat niemand zich buitengesloten voelt. Van Wassenberg: “Houd het financiële proces transparant en hanteer bij meerdere kinderen eerlijke prijzen. Begin nooit bij de overdracht van de aandelen, vooral als nog niet duidelijk is wie de opvolger is.”
De gesprekken met de consultants waren voor Edwin en Stephan van der Horst verhelderend. Stephan van der Horst: “Het was mooi om te zien dat we dezelfde ambities hadden maar dan wel op andere vlakken. Edwin is meer van achter de schermen, ik van ervoor. We ontdekten dat we elkaar goed konden aanvullen en nodig hadden op de juiste punten.”
Moeite met loslaten
Sommige ouders vinden het moeilijk om hun vertrouwde werkomgeving los te laten. Ed van de Vijver: “Ondernemers zijn vaak vergroeid met hun onderneming. We adviseren ze om na te denken over hun nieuwe rol. Opvolgers maken meestal graag nog gebruik van hun kennis.” Zo ook de broers Van der Horst. Stephan: “Met zijn knowhow en de gevraagde en ongevraagde adviezen die hij ons geeft, is hij een klankbord. Soms lopen we tegen een kwestie aan die hij tien, twintig jaar geleden ook meemaakte. Dat relativeert het dan wel.”
Ed van de Vijver: “Problemen ontstaan omdat er op verkeerde manier wordt gecommuniceerd. Een zoon zegt dat zijn vader zich overal mee bemoeit, terwijl vader alleen maar wil helpen. Wij houden ze een spiegel voor en zorgen dat het bespreekbaar wordt. In een opvolgingsproces heeft iedereen behoefte aan duidelijkheid en structuur en die krijg je alleen door met elkaar te praten.”
Voor de vorige generatie was ondernemen gewoon keihard werken. Een bedrijfsplan bestond niet. Willem van Wassenberg: “De huidige generatie heeft vaak gestudeerd en wil het bedrijf op een andere manier leiden. Ze willen vernieuwen, professionaliseren. Het bedrijf moet op een andere manier geleid worden en dat kan leiden tot confrontaties.”
Ed van de Vijver: “Je moet het in een vroeg stadium bespreekbaar maken. Het is niet zo dat de vader het al die jaren fout heeft gedaan en dat de zoon die bedrijfskunde heeft gestudeerd het wiel heeft uitgevonden. Maar iets wat dertig jaar geleden werkte, hoeft de komende dertig jaar niet meer te werken. Beide generaties hebben gelijk.” Vader Cees van der Horst verhuisde zijn kleine winkel naar een nieuwe locatie met meer vloeroppervlak. Zijn zoons wilden nog verder uitbreiden. Edwin van der Horst: “Hij gaf ons de ruimte om dingen te doen zoals wij dachten dat het goed was. Hij was immers aan het einde van zijn carrière en wij aan het begin. Wij wilden graag een nieuwe verdieping erbij bouwen. Voor hem had het niet gehoeven, maar hij dacht enthousiast mee. We zijn dan wel 105 jaar oud, maar erg jong van geest en dat is voelbaar bij iedereen.”
Stephan van der Horst: “Onze vader verkocht meubels, wij zijn interieurmakers geworden. We verzorgen complete interieurs. We hebben gezorgd voor structuur en professionalisering.”
STEUN IN DE RUG
Een bedrijfsoverdracht vráágt om een goede voorbereiding. Dat werd ook duidelijk tijdens het mini-seminar dat De Ondernemingsbeurs i.s.m. ING en BDO organiseerde in de interieurwinkel van de broers Van der Horst. De succesvol begeleide overdracht (van vader op zoons) bleek een prikkelende praktijkles voor de genodigden. Belangstelling voor een workshop over de bedrijfsoverdracht, in of buiten de familie? Kijk dan op de speciale pagina van de ondernemingsbeurs.nl of bestel de themapocket ‘Bedrijfsoverdracht’, dé steun in de rug van elke ondernemer die zijn bedrijf wil overdragen en van diens opvolger.
|
|
